DEFINICIÓN
Lesión localizada entre o xeonllo e o nocello que non cicatriza polo menos durante catro semanas e que ocorre en presenza de insuficiencia venosa crónica.
Tamén se define como unha lesión da perna ou do pé que ocorre nunha área afectada por hipertensión venosa.
EPIDEMIOLOXÍA
É o tipo máis común de úlcera da extremidade inferior.
Entre o 75 e o 80% das úlceras da extremidade inferior son de etiología venosa. A incidencia é entre 2 e 5 novos casos por cada mil persoas e ano.
Podemos falar do 0,1 ao 0,3 %, de poboación afectada, incrementándose estas cifras coa idade.
ETIOPATOXÉNESE
A insuficiencia venosa crónica (IVC) fai referencia a un grupo de síndromes clínicas cuxa base fisiopatológica común é a hipertensión venosa ambulatoria e evolutiva nas extremidades inferiores. A caracterítica común nestas síndromes é un aumento da presión venosa nos segmentos distais da extremidade co paciente en bipedestación e tamén coa deambulación ( Hipertensión venosa ambulatoria.
A hipertensión venosa ambulatoria (HTVA) pode orixinarse de forma primaria ou secundaria. Na forma primaria, a causa máis frecuente son alteracións congénitas ou hereditarias que afectan a funcionalidade e distribución valvular en certos segmentos venosos, e as alteracións morfolóxicas da parede venosa. Nas formas secundarias, a trombose do sistema venoso profundo é a causa común.
A HTVA pode afectar o sistema venoso superficial (sistema da vea safena interna ou externa) e provocar o desenvolvemento de varices ou afectar o sistema venoso profundo (sectores iliofemoral ou fémoropoplíteo). A afectación destes sistemas pode ser simultánea ou única.
Os factores de risco que contribúen ao desenvolvemento da hipertensión venosa e condicionan a aparición de manifestacións clínicas e o curso evolutivo atópanse a obesidade, as alteracións estruturais do pé (pés planos), a bipedestación prolongada, obesidade, tabaquismo,factores hormonais, sedentarismo e o embarazo. Estes factores contribúen tanto no desenvolvemento da lesión como na súa cronicidade. Algúns outros, como a malnutrición, o uso de drogas intravenosas, así como certas comorbilidades, contribuirían tamén a esta cronicidade na súa evolución.
FISIOPATOLOXÍA
O fluxo sanguíneo no sistema venoso prodúcese en sentido centrípeto cara ao corazón cunha presión venosa en segmentos distais de 80-100 mmHg (peso da columna sanguínea entre a aurícula dereita e o pé). En pacientes con válvulas normais e grazas á acción da bomba muscular da barriga da perna e do pé, esta presión diminúe ata 10-20 mmHg coa deambulación.
A hipertensión venosa é a consecuencia da disfunción das variables hemodinámicas do fluxo venoso, o que produce un aumento da presión sobre os segmentos distais da extremidade (maior de 10-15mmHg), tanto en bipedesteación como coa deambulación (HTVA). Contribúe a iso en menor ou maior medida unha disfunción dos mecanismos de bomba muscular.
No sistema venoso superficial prodúcese unha disfunción valvular, cambios no ton vasomotor, refluxo que provoca dexeneración da parede venosa e o desenvolvemento de varices nos plexos venosos de safenas ou a dilatación de veas de menor calibre na epiderme e derme (telanxiectasias e veas reticulares). A estase venosa produce alteracións hemorreolóxicas a nivel da microcirculación con extravasación de líquido cara ao tecido intersticial (edema), así como a activación leucocitaria que conduce a fenómenos de trombose capilar, con danos na célula endotelial, migración de macrófagos ao intersticio tisular e liberación de radicais libres e, finalmente, infarto tisular. Polo tanto, prodúcense cambios na microcirculación que provocan isquemia tisular e desenvolvemento da lesión.